De toekomstplannen voor veilige grote rivieren vragen zoveel extra ruimte, dat het de vraag is in hoeverre dat botst en bijt met andere plannen van de rijksoverheid rondom de rivieren. Dat stelt de commissie Milieu Effect Rapportage in een advies over het programma Integraal Rivier Management.
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
Het programma Integraal Rivier Management (IRM) werkt aan lange termijn oplossingen voor de problematiek van hoog- en laagwater en blijvende bevaarbaarheid van de grote rivieren. De plannen verkeren nog in een vrij abstracte fase.
Maar wel is duidelijk dat aan weerszijden van de rivierdijken meer ruimte nodig is om te voorkomen dat Waal, Maas, IJssel, Merwede en Lek in de toekomst voor problemen gaan zorgen. Het gaat onder meer om plekken voor landinwaartse dijkverleggingen en polders waar water in opgevangen worden in geval van nood. Dat staat op gespannen voet met plannen voor bijvoorbeeld woningbouw binnendijks.
Verhaal gaat verder onder de foto
Beperkte ruimte
Er is snel duidelijkheid nodig over buiten- en binnendijkse maatregelen, omdat ook voor andere plannen veel ruimte nodig is, stelt de Commissie voor de milieu-effectrapportage in het advies over IRM. ‘Ook voor plannen, zoals de transitie van het landelijk gebied, woningbouw en energievoorziening, is veel ruimte nodig’, stelt de MER-commissie. ‘Inzicht in de benodigde ruimte voor het programma Integraal Rivier Management is urgent en cruciaal. Uit andere programma’s – zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied, het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie, het Programma Energiehoofdstructuur – zijn ook forse claims op de beschikbare ruimte te verwachten. De integrale afweging hierover zal, aangevuld met de woningbouwopgave, moeten plaatsvinden in de Nota Ruimte.’
Nationale belangen
Waterveiligheid hoort bij de nationale belangen, dus dat krijgt voorrang als er verschillende claims komen op de beschikbare ruimte. Of dat ook geldt voor de belangen voor natuur en waterkwaliteit, is onduidelijk. Binnen het rivierengebied zijn er ook conflicterende belangen. Zo is er de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), gericht op grootschalige natuurontwikkeling en natuurherstel. ‘In sommige gevallen zullen functiecombinaties mogelijk zijn, maar er zijn ook locaties waar ruimteclaims met elkaar zullen conflicteren’, waarschuwt de MER-commissie. Het volledige advies is hier te lezen.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is bezig om de reserveringszones rond waterkeringen te actualiseren. Het gaat om circa 100 tot 500 meter grond rond dijken en kustverdediging die wettelijk zijn vastgelegd ten behoeve van waterveiligheid, zogeheten Barro-reserveringen. Daarmee neemt het ministerie al een voorschot op de maatregelen van Integraal Rivier Management.
Verhaal gaat verder onder de foto
Riviergemeenten
De waarschuwing over het gevecht over de beperkte ruimte rond de grote rivieren, ligt in lijn met de zorg die provincie en gemeenten hebben uitgesproken over het programma Integraal Rivier Management. De Vereniging Nederlandse Riviergemeenten (VNR) heeft in een reactie op het IRM-programma eerder laten weten dat er meer verbinding nodig is met de vele andere programma’s in het ruimtelijke domein, zoals het Hoogwaterbeschermingsprogramma, PAGW, Rijnmond Drechtsteden, IJsselmeer, PPLG’s. Dan wordt ook duidelijk waar het ruimtelijk ‘schuurt’, aldus de riviergemeenten.
Voor gemeenten spelen gebiedsvisies een belangrijke rol. Daarin moet doorsijpelen wat de impact is van de plannen voor een veiliger riviersysteem in de toekomst. Gemeenten hebben benadrukt dat ze meer betrokken willen raken bij de keuzes die de rijksoverheid maakt. Want gemeenten willen ook door met hun plannen voor woningbouw en energietransitie.
Verhaal gaat verder onder de foto
Provinciale puzzels
‘De ontwikkelingen gaan snel, de opgaven waar we mee geconfronteerd worden zijn groot (energie, woningbouw, klimaatadaptatie) en die moeten allemaal een plek krijgen. IRM kijkt naar buitendijks gebied, maar maatregelen zullen ook binnendijks ruimte gaan vragen. Binnendijks wordt, bijvoorbeeld in de provinciale puzzels, gekeken hoe de opgaven een afgewogen plek kunnen krijgen, en wellicht is daar ook buitendijks gebied voor nodig’, zo benadrukt Nelly Kalfs (burgemeester Lingewaard) in haar functie als voorzitter van de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten. ‘Het kan voor gemeenten lastig zijn om gewenste ontwikkelingen vorm te geven, omdat er nog onduidelijkheid is over de maatregelen die genomen gaan worden in het kader van Integraal Rivier Management. Daarom blijft die regionale inbreng van kennis en belangen belangrijk en moet echt onderdeel uitmaken van het nog vorm te geven proces.’