De langste en oudste jaarring-chronologie bij bomen op aarde gevonden, is gebaseerd op archeologische vondsten van riviereiken.
Dat zegt professor Valerie Trouet in de podcast Eik & Ik.
Trouet is een vooraanstaande dendrochronoloog en klimaatexpert uit Vlaanderen. Zij werkt in de Verenigde Staten aan de University of Arizona en is schrijver van het veelgeprezen boek ‘Wat bomen ons vertellen’.
Aan de hand van archeologisch vondsten van oude eiken in sedimenten van de Duitse rivieren Rijn en Mainz, is het mogelijk om 12.650 jaar terug te gaan in de tijd, vertelt Trouet in Eik & Ik. ‘Voor elk van die 12.650 jaar hebben we een jaarring kunnen achterhalen. Die is een continue tijdreeks kort na de laatste ijstijd, toen bossen op onze breedtegraad begonnen te groeien.’
In Ierland zijn eikenbomen gedateerd op 8.000 jaar, gebaseerd op archeologishe stammen uit moerasgebieden.
Ook langs de Waal in de Ooijpolder zijn in 1996 eiken opgegraven van ruim 8.000 jaar oud. De subfosiele stammen horen bij de oudste bomen ooit gevonden in ons land.
Overstromingsringen
Eiken die op de oevers van een rivier groeien vormen bij overstromingen een ander soort ring dan in normale jaren. Trouet: ‘Dat noemen we een ‘floodring’ een overstromingsring. Onderzoek om overstromingen in het verleden te dateren doen we al wel in de Verenigde Staten, maar het is mij niet bekend uit Europa. Dat is heel belangrijk, want overstromingen gebeuren niet heel dikwijls dus het zijn klimaatextremen. Die gegevens kunnen ons helpen om betere statistische analyses te doen over klimaatveranderingen. Ik ben heel benieuwd of deze overstromingsringen ook voorkomen bij archeologische eiken van de lage landen.’
Trouet roept op om meer onderzoek te doen naar riviereiken in de lage landen. ‘Dat zou ontzettend interessant zijn om meer te weten te komen over klimaatverandering’, stelt zij in de podcast Eik & Ik. Dat gebeurt ook bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.
Subfosiele eiken langs de IJssel
Esther Jansma publiceerde eind 2020 een studie over watersnoodrampen in de eerste eeuwen na Christus, gebaseerd op onderzoek naar subfosiele eiken. Zij maakte een reconstructie van het ontstaan van de IJssel aan de hand van overstromingsjaarringen.
In Nederland wordt ook onderzoek bij riviereiken gedaan onder leiding van de Wageningse onderzoeker Ute Sass-Klaassen. Zij liet eiken langs de IJssel bij Deventer bemonsteren op verschillende stamhoogtes. ‘Daaruit is exact af te lezen hoe hoog het water in bepaalde jaren heeft gestaan’, aldus Sass-Klaassen.
Meer weten over bomen langs de rivier? Lees ook het verhaal over ooibossen.
Beluister de podcast Eik & Ik. Daarin gaat de maker van de podcast Rivierverhalen op zoek naar bijzondere verhalen over de boom waar hij zijn achternaam aan te danken heeft.
Is er ook iets zichtbaar van CO2 concentraties in het verleden en nu het oploopt?
Ik heb de podcast beluisterd. Informatief! Betekent dit dat er nu tot ca. 8000-12.000 jaar een overlappend set aan jaarringen beschikbaar is van verschillende bomen?
Ik durf je dat niet te zeggen Barend. Valerie Trouet is makkelijk bereikbaar via Linkedin. Je kunt haar je vraag stellen.
Geboren in de Alblasserwaard in in het oude, brede stroomgebied van Merwede en Giessen weet ik me dat vroeger af en toe een oude eikenstam een het oppervlak van het polderland verscheen. Meestal was dat voor mijn vader geen verrassing omdat hij aan verkleuring van het gras al had gezien dat er zo’n stam onder in de veenlaag zat. Ik heb nooit gehoord dat er één onderzocht is en weet niet of er nog steeds zulke oude eiken naar boven komen. Ze zullen dan dateren van voor de grote ontginning die zo’n kleine duizend jaar geleden begon, neem ik aan.