In een natuurreservaat van Staatsbosbeheer langs de IJssel bij Wijhe is met grond een glooiing in het rivierlandschap gedicht. Het is een ingreep voor natuurcompensatie die wenkbrauwen doet fronsen.
Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen
De uiterwaarden bij Wijhe vormen een gevarieerde mix aan riviernatuur: een waterplas, een nevengeul met drijvende boomstammen, een bescheiden ooibos en glooiingen in het landschap, met daarop een graanakkertje, meidoornheg en knotwilgen. Het grootste deel van het gebied is afgesloten voor publiek. De bever en otter leven er en veel grauwe ganzen.
Verhaal gaat verder onder de foto
Glanshaverhooiland
In opdracht en op kosten van Waterschap Drents Overijsselse Delta is een laagte in deze uiterwaarden volgegooid met 10.000 kuub grond. Het gaat om een zogeheten natuurcompensatie. Als ergens een stukje waardevolle natuur verdwijnt, moet het op een andere plek worden teruggebracht. In dit geval gaat het om glanshaverhooiland. Dat zijn bloemrijke graslanden.
Deze 0,6 hectare is een compensatie voor een stuk glanshaverhooiland dat elders in een Natura2000-gebied langs de IJssel verdwijnt als gevolg van de dijkversterking.
Bij de dijkversterking tussen Olst en Zwolle raakt 37,5 hectare glanshaverhooiland in Natuurwerk Nederland tijdelijk aangetast of verdwijnt het voorgoed. Waterschap Drents Overijsselse Delta moet daarvan 26,2 hectare elders opnieuw laten aanleggen. Dat gebeurt onder meer op landgoed Windesheim als compensatie voor verlies van natuurkwaliteit.
Verhaal gaat verder onder de tabel voor natuurcompensatie
Gradiënt verdwijnt
Om deze compensatie mogelijk te maken is grond aangebracht op een laagte in de uiterwaarden van Wijhe, in eigendom bij Staatsbosbeheer. Het gaat overigens niet om een natuurlijk rivierreliëf. Dit is een afgraving uit de jaren zestig. Toen werd regelmatig zand, grond en klei gehaald uit de uiterwaarden. Op deze hoogtekaart is dat goed te zien (hoe witter hoe lager gelegen):
Verhaal gaat verder onder de foto
De laagte in het natuurreservaat bij Wijhe viel niet onder een natuurdoeltype. Terwijl dit stukje natuur juist bijdroeg aan een adagium in natuurbeheer, namelijk: Hoe meer gradiënten in een natuurgebied, hoe hoger de kwaliteit van de natuur. Gradiënten zijn geleidelijke overgangen van ene naar het andere biotoop. In dit geval vormde de laagte een natte overgang tussen ooibos en glanshaverhooiland.
Verhaal gaat verder onder de afbeelding
Verbazing en ergernis
Rivierecoloog Ykelien Damstra uit Herxen bekijkt het dichten van de glooiing in de Wijhese Waarden met verbazing en ergernis. “Dit gaat ten koste van de ecologische variatie in het rivierengebied. De uiterwaarden worden steeds droger, nu wordt ook dit nattere deel nog droger door de opvulling met grond. Het reliëf wordt tenietgedaan. Juist dit stuk liep eerder onder water en bleef langer nat na hoogwater. Na opvulling krijg je meer eenheidsworst-natuur.”
Verhaal gaat verder onder de foto
Ophogen
Jacko Nijland van Staatsbosbeheer Overijssel legt uit dat het wel degelijk gaat om natuurherstel. “Met de ophoging zorgen we juist voor het herstel van oorspronkelijke glooiingen, waarbij specifiek aandacht is om oude oeverwalletjes terug te brengen. Op het perceel waar de ophoging plaatsvindt, is geen sprake van de aanwezigheid van kwalificerend glanshaverhooiland. Op de omliggende percelen is wel glanshaverhooiland aanwezig. Dat is ook de reden dat deze locatie als geschikte compensatielocatie is bestempeld.”
Staatsbosbeheer spreekt niet over het dichten van een glooiing, maar van het ophogen van de uiterwaarden. “De gewenste maximale overstromingsfrequentie voor glanshaverhooiland is circa 5 tot 10 dagen per jaar. Het betreffende perceel wat we aan het opvullen zijn, is in het verre verleden afgegraven. De overstromingsfrequentie is daardoor veel te hoog. Of andersom gezegd: het maaiveld ligt veel te laag. Daarom hogen we het bestaande perceel op.”
Verhaal gaat verder onder de foto
Nieuwe verhogingen in uiterwaarden liggen over het algemeen gevoelig bij Rijkswaterstaat, want die ontnemen de rivier ruimte bij hoogwater. In dit geval is Rijkswaterstaat akkoord gegaan met deze opvulling.
Het ophogen gebeurt met grond die dezelfde samenstelling heeft als omringende gronden. Deze natuurcompensatie wordt volledig betaald door het waterschap. Het nieuwe glanshaverhooiland wordt nog niet volledig ingericht, want het is de komende jaren in gebruik als werkweg bij de dijkversterking.
Subsidie gestuurde nieuwe natuur!?