Eén van de oudste kasteelplekken langs de IJssel – Buckhorst bij Zalk – krijgt een nieuwe bestemming. In 800 jaar tijd van roofridderslot tot gastvrije familiegemeenschap.
Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen
Op het eerste gezicht is vanaf de IJsseldijk weinig te zien dat herinnert aan de gloriejaren van Buckhorst. Je ziet een lichte verhoging in het landschap en resten van wat ooit een slotgracht was. Op het terrein staat een bouwvallige boerderij en een paar veeschuren. Niet meteen iets waar rijke historie vanaf spat.
Verhaal gaat verder onder de foto
Roofridderslot
Toch heeft deze plek een roemruchte en unieke geschiedenis. Die gaat bijna duizend jaar terug. In het jaar 800 dook voor het eerst Buckhorst op in oude documenten.
De naam is afgeleid van beukenhorst, genoemd naar een hogere plek in het landschap met beukenbomen. In 1100 leefden hier Godefried en Theodorik van Bukhorst. Zij hadden als roofridders een kasteel laten bouwen op een rivierduin aan de oever van de IJssel tussen Hattem en Zalk.
Deze ridders vochten mee bij de Slag om Harculo in het jaar 1224, samen met de roofridders van Voorst bij Zwolle. Ze verloren deze veldslag. Voor straf werd toen hun kasteel (met uitzondering van een grote toren) afgebrand door de bisschop van Utrecht. In oude geschriften staat dat zo vermeld:
Daarna sloten Godefried en Theodorik zich aan bij de bisschoppelijke leger van Otto van Lippe. Ze vonden drie jaar later de dood bij de Slag bij Ane in het jaar 1227. Vermoedelijk liggen ze begraven in Zwartewaterklooster. De eeuwen daarop wisselde het kasteel telkens van eigenaar.
Verhaal gaat verder onder de afbeelding
Heren van de IJssel
Buckhorst lag strategisch tussen Gelderland en Overijssel. Eeuwenlang hadden de heren Buckhorst de vis-, jacht- en windrechten op de IJssel en rond Zalk en Veecaten in handen. Ze waren ook eigenaar van de moerassen en broekbossen in Kamperveen en Mastenbroek. ‘De Heren van de IJssel’, zo noemden ze zichzelf.
Nadat het kasteel in 1224 werd verwoest, volgde bescheiden herbouwd. In de 15e eeuw woonde Johan van Buckhorst op het kasteel. Hij was bestuurlijk verantwoordelijk voor Coevorden en Drenthe. Het landhuis bleef ook de volgende generaties in bezit van nazaten van Buckhorst, zij het met allerlei strubbelingen in de familiesferen. Hertog Karel van Gelre moest er rond 1521 nog aan te pas komen om het kasteel te ontzetten, toen Zwollenaren het in bezit hadden genomen.
Rond 1590 kwam Bukchorst in handen van familie Bentinck, een bekend adelijk geslacht in Overijssel. Berend Hendrik Bentinck was de laatste bewoner. Hij nam de naam Van Buckhorst aan en zetelde van 1813 tot 1830 als gouverneur van Overijssel op de havezate. Hij gold als iemand die van het goede leven hield en het geld er doorheen jaste. Berend stierf kinderloos. Na zijn overlijden in 1839 werden zijn bezittingen in een openbare veiling verkocht in tientallen opgesplitste kavels. De inmiddels verpauperde havezathe was niet meer te redden en ging in 1841 onder de slopershamer.
Van het kasteel zijn geen afbeeldingen bekend. Van de havezate wel:
Schatzoekers
In de podcast IJsselverhalen vertelt Ruud de Heer uit Zalk hoe hij mooie oudheidkundige vondsten deed in een put op het terrein van Buckhorst. Die put is nog altijd te vinden op het terrein en afgedekt met een betonnen plaat.
Vandaag de dag is het verboden terrein voor mensen met metaaldetectoren en andere schatzoekers. Het verhaal van Ruud is hier te beluisteren:
Modern landgoed
Daarna vestigde zich een boerderij op de fundamenten van Buckhorst. Gemeente IJsselmuiden kwam in de jaren negentig met een plan om Buckhorst weer te herbouwen tot hotel-kasteel langs de IJssel. Ook Klazien uit Zalk speelde een rol in de ontwikkeling van de plannen. Ze kwamen nooit verder dan mooie dromen die niet konden worden waargemaakt.
Een poging van de provincie Overijssel om er een modern landgoed van te maken, mislukte. Er werd een besloten prijsvraag uitgeschreven. Het winnende ontwerp plan van landschapsbureau Copijn en architect Teake Bouma is niet verder ontwikkeld en uitgewerkt. ‘Ons is nooit duidelijk geworden waarom niet’, laat Bouma weten aan Rivierverhalen.
Verhaal gaat verder onder de illustratie
Projectontwikkelaar
Toen in 2015 de boer op Buckhorst stopte, kwam de plek in handen van projectontwikkelaar Junco. Die had grootste plannen om Buckhorst te ontwikkelen. Maar die liep aan tegen de beperkingen van de monumentenwet en de archeologiewet. Want landgoed Buckhorst werd zo’n 40 jaar geleden tot rijksmonument verklaard. Dat betekent dat er strenge regels gelden voor bouwen en beroering van de bodem. Dit is een van de ideeën van de projectontwikkelaar: diverse luxe wooneenheden langs de oude slotgracht.
Verhaal gaat verder onder de tekening
Leefgemeenschap
Projectontwikkelaar Junco verkocht Buckhorst in 2021 aan Wouter en Ellen van Raalte uit Zalk. Met behulp van een aantal medefinanciers proberen zij op Buckhorst hun droom waar te maken. En dat is een gastvrije christelijke woon- en werkgemeenschap met ambachten en regeneratieve landbouw. Wouter van Raalte: ‘Met meerdere gezinnen hopen we hier te gaan wonen. Daarnaast willen we graag tijdelijk onderdak bieden aan mensen die daar om uiteenlopende redenen behoefte aan hebben. Onze wens is een kleinschalige (regeneratieve) boerderij met vee, een grote moestuin en een houtwerkplaats. Het moet een warme welkome plek worden, waar de koffie altijd klaar staat.’
Dit dronefilmpje geeft een indruk van het terrein van het voormalige kasteel/havezate Buckhorst:
