Wat valt op als de IJssel laag staat?
Niet eerder sinds de metingen van waterstanden in de rivieren zakte de IJssel zo diep in de maand juli. Wat valt op als de IJssel laag staat? Een veldverslag in foto’s.
Tekst en foto's Wim Eikelboom
Diep in het landschap
De IJssel ligt diep in het landschap. De rivier is ingesleten in de loop van de tijd. De IJssel stroomt echt in een vallei. Dat beeld versterkt naarmate de rivier lager staat.
Oevers van steen
Voor pleziervaart is de IJssel bij een lage stand een teleurstellende rivier, want uitzichten zijn er niet. Vanaf het water kijk je tegen stenen muren aan. De oevers van de IJssel bestaan voor circa tachtig procent uit aangebrachte stenen en kribben van basaltstenen. De onnatuurlijke stenigheid van de oevers komt extra aan het licht als de waterstand daalt. Het geeft de rivier een kanaal-look.
Eind 2027 moet dat een beetje veranderen. Dan zal zo’n tien procent van de oevers natuurvriendelijker zijn gemaakt met zandstranden tussen de kribben.
Pontjes in problemen
De veerponten in de IJssel kunnen niet meer varen als de klep van de pont niet langer veilig de veerstoep kan bereiken. Het vast veer tussen Dieren-Olburgen is daarom uit de vaart gehaald. De vaste veerponten in Bronkhorst, Olst en Wijhe nemen geen vrachtwagens en tractoren meer mee. Het recreatieve Dommerholtsveer is ook uit de vaart gehaald wegens de lage waterstanden.
Nevengeulen droog
Bijna alle nevengeulen zijn drooggevallen, met uitzondering van de geulen die voor Ruimte voor de Rivier zijn aangelegd in Zwolle. Het inlaatpunt voor nevengeulen is zo aangelegd dat er niet teveel water uit de rivier in mag, waardoor de geulen al snel niet meer meestromen als de IJssel zakt. Wat opvalt is hoe weinig dode vis er achterblijft in de drooggevallen geulen.
Spectaculaire sluisdeur
De in onbruik geraakte sluisdeuren in Dieren zijn volledig bloot komen te liggen. De sluis vormde tot 1972 de vaarverbinding tussen de IJssel en het Apeldoornskanaal. De sluisdeuren zijn ruim tien meter hoog. Het is een spectaculair gezicht.
Moerasplanten in problemen
In de uiterwaarden van de IJssel komen velden moerasplanten droog te vallen. Het gaat ondermeer om krabbenscheer, waterlelies, gele plomp en watergentiaan. Afgelopen jaar sloegen rivierecologen alarm over de achteruitgang van deze soorten door verdroging van uiterwaarden.
Beekmondingen
Tientallen kleine stroompjes en beken monden uit in de IJssel. Veel daarvan zijn drooggevallen. De beekmondigen zijn nu kale zandvlaktes.
Lozingspunten
In de IJssel zijn twaalf lozingspijpen van rioolwaterzuiveringen die gezuiverd afvalwater lozen op de rivier. Normaal gesproken liggen die onder water en zijn ze onzichtbaar. Nu kun je zien hoe de lozingspijp uitmondt in de IJssel.
Beverburchten
Langs de IJssel leven veel bevers. Hun holen zijn verscholen in oevers. De ingang ervan ligt altijd onder water, zodat de bever ongezien thuis kan komen. Door de droogte komen beverholen bloot te liggen, zoals hier in de uiterwaarden bij Zutphen.
Binnenvaart
De vrachtschepen op de IJssel varen bij de lage waterstanden minder zwaar beladen. De schepen nemen de helft van de vracht mee dan normaal. Ook varen de schepen behoedzaam, omdat de vaargeul smaller is geworden. Dat geldt met name bovenstrooms van Westervoort tot Zutphen. De sluis bij Doesburg naar de Oude IJssel is alleen nog bereikbaar voor vrachtschepen met weinig diepgang.
Slotgracht zonder water
De lage stand van de IJssel zorgt ervoor dat het grondwater in de omgeving ook flink zakt. Dat is te zien in bijvoorbeeld de slotgracht rond kasteel Matanze in Terwolde, pal achter de dijk. De slotgracht staat nagenoeg droog. Landgoed Matanze straat trouwens de koop voor 6,2 miljoen euro.
Rivierhout
Losliggende boomstammen in de rivier worden door Rijkswaterstaat niet geduld, omdat ze een gevaar kunnen vormen voor de scheepvaart. Toch blijken hier en daar in de luwte van een krib een boomstam te liggen. Op andere plekken komen geregisseerde boomstammen aan het licht die met kettingen vastleggen tussen de kribben. Dat is zogeheten rivierhout, bedoeld om de ecologische waarde van de rivier te vergroten.
Kees Zwaan
En met deze lage rivierstand zou het ponton van het veer in Deventer voor onze deur volgens de vergunning voorwaarden ook gebruikt mogen worden voor rondvaartboten.
Maar of dat gebeurt en of de rondvaartboten er zijn is nog maar de vraag.
Ik kan het niet checken want we zijn in Scandinavië.
Letty
Het is fantastisch om je te volgen met je boeiende verhalen en acties!
Dankjewel
GeVeKa
Prachtig beeldverslag weer! Altijd een lust om je foto’s te bekijken, Wim!
Gerard
Mooi om te lezen, even wat info gezocht de ijssel bodem daalt per jaar 1 a 2 cm. Dat is sinds de sluiting van de sluis in Dieren toch weer 50 cm tot een meter.
Plony van Veldhoven
Zorgelijk. Kreeg het doorgestuurd vanuit Zutphen. Als ik hier in Delft de 1e maandag vd maand om 12 uur bij het alarm weer ‘voor dood’ samen met anderen op de Markt lig als signaal van ‘de hoogste tijd voor klimaatactie’, dan zijn de IJssel, de krabbenscheer en gele plomp in mijn gedachten.
Silvester
Mooie veldverslag Wim, goed om jouw rapportages te volgen.
De beelden niet zo mooi! Zeker, technisch wel, maar wat het inhoudelijk bloot legt . . .
Het toont de verontrustende klimaatontwikkeling en de (nog niet te overziene) gevolgen op/in het ecologisch evenwicht.
Roos
Goed verhaal, mooie foto’s. Dank!
Louis Le Poole
1959 was lager, toen waden 2 mensen bij deventer van de welle naar de overkant. Rijswerk kwam bloot te liggen.
Willeke van Voorthuizen
Niet iets om vrolijk van te worden natuurlijk, want dit is echt niet goed. Maar wat een schitterende foto’s en een geweldige reportage. Ik heb het met veel interesse gelezen en bekeken 👍