Rijkswaterstaat verpacht een deel van hun uiterwaarden als landbouwgrond, terwijl het op papier is aangewezen als natuur. Geef die uiterwaarden aan natuurinclusieve landbouw, zeggen de provincies.
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
De uiterwaarden van onze grote rivieren ondergingen de afgelopen 25 jaar grote veranderingen. Na de bijna-watersnoodramp van 1995 besloot de regering om de Rijn, Waal, Maas, Nederrijn en IJssel meer ruimte te geven. Met het project Ruimte voor de Rivier is honderden hectares landbouwgrond in de uiterwaarden omgezet naar natuur, vaak gecombineerd met nevengeulen om de rivier bij hoog water vrij baan te geven.
Al met al is zo’n zevenduizend hectare nieuwe natuur bijgekomen in de gebieden tussen de dijken en de rivieren. Bovendien zijn langs de IJssel, Waal en Maas vrij veel uiterwaarden aangewezen als natuurgebied, als onderdeel van het Nationaal Natuurnetwerk.
De praktijk is weerbarstiger. Rijkswaterstaat -eigenaar van tien procent van de uiterwaarden in ons land – beheert 4600 hectare niet als natuur maar als boerenland. De buitendijkse gronden worden verpacht aan boeren, die hier ook mogen bemesten.
Natuurwinst
De gezamenlijke provinciebesturen hebben de verantwoordelijke ministers gevraagd om die praktijk ongedaan te maken. Er is snelle natuurwinst te halen als alle uiterwaarden van Rijkswaterstaat met een natuurbestemming ook daadwerkelijk als natuur worden beheerd, stellen de provincies.
‘Door het agrarisch gebruik wordt een voor de hand liggende mogelijkheid gemist om op een eenvoudige manier bij te dragen aan gezamenlijke natuurambities en kwaliteitsverbetering voor riviernatuur’, schrijven de provinciebesturen van Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant, Overijssel en Noord-Holland. De provincies willen de boeren niet verjagen uit de uiterwaarden, maar hen een rol geven in het natuurbeheer.
Rijkswaterstaat zegt er open voor te staan, maar heeft dan wel minstens 1 miljoen euro extra nodig is om natuurbeheer mogelijk te maken op huidige landbouwgronden. De huidige verpachting van buitendijkse natuur aan de landbouw levert de staatskas naar schatting 5 miljoen euro per jaar op.
In een reactie hierop laat GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet weten dat een deel van deze uiterwaarden wildernis-natuur moet worden:
Landbouwgrond
Bovenop deze natuuruitbreiding wil Rijkswaterstaat de komende tijd eenderde van de landbouwgrond in de uiterwaarden een formele natuurbestemming geven. Dat betekent een streep door duizend hectare buitendijkse mais- en aardappelakkers en weiden. De landbouworganisaties maken hier bezwaar tegen. Met name langs de Maas vindt veel akkerbouw plaats. Bij de zomerse overstromingen van de rivieren in 2020 liepen veel van die akkers schade op.
In deze podcast vertelt Hermen Vreugdenhil over natuurinclusief beheer van de uiterwaarden van de Maas in Gelderland:
Natuurbeheer boeren
De gezamenlijke provinciebesturen vragen de verantwoordelijke ministers om om alle buitendijkse rijksgronden met een label natuur ook echt als natuur te beheren en Rijkswaterstaat financieel in staat te stellen om het natuurbeheer mogelijk te maken. De huidige boerenpachters zouden de kans moeten krijgen om het natuurbeheer langs de rivieren uit te voeren. ‘Zo investeren we in robuuste, veerkrachtige natuur die tegen een stootje kan’, aldus de provincies.
Rijkswaterstaat onderstreept dat de huidige pachtconstructies geen mogelijkheid bieden voor natuur inclusieve landbouw in uiterwaarden, maar dat het Rijksvastgoedbedrijf werkt aan zulke contracten. “Tot die tijd zien we boeren als onderaannemers”, aldus Rijkswaterstaat.
Mooi om gezamenlijk uit te voeren met Rijkswaterstaat, Provincies, Waterschappen en Agrariërs om doelstellingen in stappen te maken en te halen. Wordt naast onze natuur ook de waterkwaliteit een stuk verbeterd. Natuurlijk beheerde gronden hebben een betere sponswerking dan de traditionele sterk bemeste gronden. Is ook in de stikstof en krw van nut.