Terwijl voor het eind van het jaar een beslissing moet vallen over nieuwe binnendijkse ruimtereserveringen voor hoogwater langs de grote rivieren, zijn nog altijd de plekken niet bekend die het ministerie van infrastructuur en waterstaat op het oog heeft. Dat is ingegeven door de vrees dat gepubliceerde kaartjes een eigen leven gaan leiden.
Door Wim Eikelboom/rivierverhalen
Ruimte voor de Rivier 2.0 neemt dit jaar twee besluiten. Er komt een beslissingd over de wijze waarop de uitslijting van de rivierbodems van de Waal en de IJssel gestopt kan worden. Twee maatregelen worden daarvoor in stelling gebracht: het aanbrengen van grote hoeveelheden zand op een aantal plekken in de Waal en het aanleggen van een kralensnoer van nevengeulen in een zogeheten meergeulenconcept.
De tweede beslissing gaat over de manier waarop in de toekomst overvloedige hoeveelheden rivierwater veilig door ons land kan worden geloodst. In verband met klimaatverandering verwachten klimaatkenners vaker extreme pieken in de afvoer van de Rijn, Waal, Maas en IJssel. Omdat de huidige uiterwaarden en bypasses niet volstaan, is extra binnendijkse ruimte nodig. De zoektocht naar binnendijkse ruimte is precair. Want dat raakt het grondgebied van gemeenten langs de grote rivieren.
Verhaal gaat verder onder de foto
Kansrijke plekken
In opdracht van het team Ruimte voor de Rivier 2.0 van het ministerie van infrastructuur en waterstaat is een verkenning opgeleverd naar kansrijke plekken waar toekomstige binnendijkse ruimte kan worden geclaimd voor de rivieren. De verkenning is gedaan door onderzoeksinstituut Deltares samen met Haskoning, HKV, WSP, Wageningen University and Research, EcoShape, Sweco, Staatsbosbeheer, Boskalis, WSP, HKV, Van Oord, Justlandscape en Drift. Er zijn gebieden ingetekend langs de Waal, Merwede, Maas en IJssel, mede op basis van een quickscan die in 2025 is opgesteld door Deltares.
De nieuwe ruimtelijke reserveringen raken onder meer de gemeenten Beuningen langs de Waal, Wijchen, Heumen, Altena, Bronckhorst, Zutphen en Hattem. Namens de Vereniging van Nederlands Riviergemeenten is in februari een signaal afgegeven naar de top van Rijkswaterstaat dat gemeenten nerveus zijn over de komende binnendijkse reserveringen en dat ze graag zorgvuldig willen worden betrokken in het traject.
Verhaal gaat verder onder de foto
Stiekem
Alle gemeenten waarin zoekgebieden vallen, zijn schriftelijk geïnformeerd door de programmamanager Marieke Hofstra van Ruimte voor de Rivier 2.0. De meeste gemeenten hebben ervoor gekozen om hun gemeenteraden daarover in te lichten. Toch zijn nergens kaartjes gepubliceerd. De vrees is dat kaartjes een eigen leven gaan leiden en voor onrust zorgen bij bewoners. De rijksoverheid heeft slechte ervaringen met vroeg gepubliceerde kaartjes opgedaan bij ondermeer de invoering van stikstof-maatregelen.
Volgens Nelly Kalfs, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Riviergemeenten, is er bij “meerdere gemeenten ongemak dat er kaarten zijn gedeeld zonder bestuurlijke duiding. Zeker gezien het risico dat dit soort kaarten bij openbaarmaking een eigen leven kunnen gaan leiden en voor behoorlijke onrust kunnen zorgen bij inwoners en gemeenteraden.” Wethouder Aad van Orden van Zevenaar vindt dat het ministerie transparanter moet zijn over de nieuwe beoogde reserveringen. “Doe niet zo geheimzinnig en stiekem over het delen van kaartjes. Inwoners moeten vanaf het begin worden meegenomen in dit proces”, zegt hij.
Niettemin circuleren er wel kaartjes in ambtelijke kringen, waaronder dit overzicht van bestaande, mogelijk nieuwe en te schrappen ruimtelijke reserveringen in het Gelders rivierengebied. Uit dit kaartje blijkt dat de mogelijke nieuwe ruimtelijke reservering door de Gelderse Maas-gemeenten Wijchen en Heumen neerkomt op 1500 hectare:
Verhaal gaat verder onder dit kaartje
IJssel
Langs de IJssel zijn vier zoekgebieden in beeld: rond de Olburgsewaard in gemeente Bronckhorst, ten westen van Zutphen, door gemeenten Epe en Heerde en op het grondgebied van gemeente Hattem (en mogelijk Kampen). Het gaat om deze zoekgebieden:
Verhaal gaat verder onder het kaartje
Altena
Het grootste zoekgebied in ons land betreft gemeente Altena, waar bij de eerste ronde van Ruimte voor de Rivier de Noordwaard is ontpolderd ten behoeve van meer stroomruimte van de grote rivieren. Deze keer richt het onderzoek naar een ruimtelijke reservering zich grofweg op dit gebied:
Beslotenheid
Vooralsnog speelt het proces zich af in beslotenheid, terwijl de beslissingen erover binnen zes maanden worden genomen. Het ministerie wil nu nog niet bekend maken om welke beoogde plekken het gaat langs de rivieren. De komende tijd wordt op basis van klimaatmodellen en toekomstige dijkverhogingen in Duitsland bepaald hoeveel extra ruimte er nodig is voor waterberging bij een extreme afvoer van de Rijn. Daarna worden op basis van de zoekgebieden nadere begrenzingen vastgesteld van toekomstige hoogwater-reserveringen.
Op voorhand hebben twee gemeenten al stevig stelling genomen tegen de mogelijke reserveringen: de Gelderse gemeenten Heumen en Wijchen noemen de voorgenomen wateropvang-claim in een een brief aan het ministerie “onacceptabel”, omdat de dorpen Nederasselt en Overasselt bij extreem hoogwater afgesloten raken van de buitenwereld. Gemeente Zutphen heeft juist positief gereageerd op de mogelijke bypass rond de stad, laat wethouder Sjoerd Wannet weten op Onze IJssel. Gemeente Altena heeft laten weten in dubio te staan. Enerzijds wil Altena meewerken aan landlelijke opgave voor hoogwaterveiligheid; anderszijds legt het een zware claim op ruimtelijke ontwikkeling.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat legt de beoogde nieuwe reserveringsgebieden van Ruimte voor de Rivier 2.0 eind dit jaar vast in het Nationaal Waterprogramma. Dat betekent dat de gebieden bewoond mogen blijven en dat landbouw en industrie mogelijk blijven. Er gelden in deze waterreserveringsgebieden wel beperkingen voor – wat genoemd wordt – kapitaalintensieve investeringen, zoals industrieparken en woonwijken.