In 2019 verdwenen twee reusachtige wielen van de oude spoorbrug in Zwolle. De diefstal van het spoormonument langs de IJssel is nooit opgelost. Nu verschijnt nieuwe kunst op deze plek.
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
Aan de IJsseloever tussen Zwolle en Hattem verdwenen in het voorjaar van 2019 twee gietijzeren hefwielen van de oude IJsselbrug, die als kunstwerk stonden opgesteld in de uiterwaarden. ProRail deed aangifte bij de politie vanwege de diefstal.
Diefstal
De uit 1936 daterende reusachtige wielen waren in 2013 geplaatst bij de oude brugpijler ter herinnering aan de gesloopte hefbrug. Het was een spoormonument. In de overgebleven pijler staat ook een plaquette met de tekst dat toenmalig minister Thorbecke in 1862 de eerste steen legde voor de spoorverbinding over de IJssel. Die plaquette is helaas met graffiti bespoten:
Spoormonument
De pijler markeert de plek waar het spoornet vroeger de rivier passeerde. In de 19e eeuw was dit een bijzonder staaltje bruggenbouw. In de Tweede Wereldoorlog werd de brug grotendeels verwoest. Naderhand is een ingenieus hefsysteem met ballastwielen aangebracht. Dat is 60 jaar in bedrijf geweest. Op aandringen van de historische lokale werkgroepen Zwols Industrieel Erfgoed en Heemkunde Hattem zijn de restanten van de spoorbrug bewaard gebleven. Tot begin 2019….
Beland bij een schroothandelaar?
ProRail ontdekte de diefstal toen het op het punt stond om het monumentale kunstwerk officieel over te dragen aan de gemeenten Zwolle en Hattem. Een opsporingsonderzoek van de politie leverde geen enkele aanwijzing op waar ze zijn gebleven. De opties zijn: diefstal voor de oud-ijzerhandel of ze zijn in de IJssel gekieperd. Voor beiden was een zware takelwagen nodig, want de beide stalen voorwerpen wegen tonnen.
De politie sloot het onderzoek in december 2019, na een vergeefse oproep in de regionale media. ‘We hadden te weinig opsporingsindicatie’, liet een woordvoerder weten.
Dokkumer Lokaaltje
Gek genoeg is dit niet het enige zoekgeraakte spoormonument in ons land. In Friesland werd in september 2019 melding gemaakt van verdwijning van een spoormonument langs de Harlinger Trekvaart. Het betreft een spoordeel van het Dokkumer Lokaaltje, de voormalige en opgeheven spoorlijn tussen Dokkum en Leeuwarden.
De Leeuwarder Courant meldt de verdwijning in september van dit jaar. Het gaat om een stalen brugdeel. ‘We zijn het spoor bijster. Dit brugdeel is zoek’, laat een woordvoerder van de gemeente Leeuwarden weten in de krant.
Update 2025: Tijdelijk kunstwerk op de brugpijler
Op de oude brugpijler van het gestolen spoormonument verschijnt een tijdelijk kunstwerk tijdens de IJsselbiennalle 2025. Het is een werk van Frank Havermans uit Heeswijk-Dinther.
