Een praktijkproef met waterdruk op een rivierdijk bij Kampen bewijst dat onze dijken sterker zijn dan we denken. Het roept de vraag op: Steken we niet teveel geld in dure dijkverbetering?
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
De 29 kilometer lange IJsseldijk tussen Olst en Zwolle wordt de komende jaren onderhanden genomen. De waterkering voldoet niet aan de veiligheidseisen. Kosten van de project IJsselwerken: minstens 200 miljoen euro.
IJsselwerken is onderdeel van een gigantische landelijke dijkversterkingsoperatie in ons land: het Hoogwaterbeschermingsprogramma. In totaal krijgt 1500 kilometer dijk een steviger talud, zodat het beter bestand is tegen hoogwater. Hier is miljarden mee gemoeid. Het heet ‘het grootste waterveiligheidsproject sinds de Deltawerken’.
Aan de hand van modellen en berekeningen zijn de dijkvakken uitgekozen die in aanmerking komen voor versteviging. Het gaat in veel gevallen om dijken die gevaar in zich dragen dat ze inzakken als ze verzadigd raken met rivierwater of waarvan de kruinhoogte te laag is.
Verhaal gaat verder onder de foto
Waterdruk
De meeste rivierdijken bestaan uit zand met een kleilaag. Waterschappen weten niet precies hoeveel een dijk aan waterdruk kan verdragen. Wat is het moment dat er barsten ontstaan en de dijk het begeeft? Daarom is 8,5 miljoen euro vrijgemaakt voor een wetenschappelijke praktijktest. Dat gebeurt bij Kampen, tegenover het IJsselstadje Wilsum.
Verhaal gaat verder onder de foto
Hier is een buiten gebruik gestelde IJsseldijk van zo’n honderd meter versterkt met extra zand. Bovenop het dijkvak in de uiterwaarden staan tien blauwe containers. In de grond waterleidingbuizen, waarin water uit de rivier wordt gepompt. De omgeving is volgezet met meetapparatuur en sensoren.
Doel is om te kijken hoelang de dijk waterdruk kan weerstaan. Bij hoog water in de IJssel, staat het water soms dagenlang tot halverwege de dijk. Dan zuigt de dijk zich vol. Bij de praktijkproef in Kampen wordt gekeken hoelang de deklaag van 4 meter naast de dijk het volhoudt en de dijk stabiel blijft. Zo kan worden beoordeeld hoe dijken zich gedragen bij extreem hoogwater.
Verhaal gaat verder onder de foto
Sterker dan gedacht
De verwachting was dat de dijk na vier dagen zou gaan schuiven. Dat is niet gebeurd. Pas drie dagen dagen later dan gedacht, begon een deel van de dijk te barsten en te schuiven. Dat leverde een spectaculair beeld op. Bijna de helft van de dijk bleef overeind:
‘Gedurende de week is de druk flink opgevoerd en zijn vervormingen gemeten. Maar de dijk blijkt toch sterker dan gedacht’, laat waterschap WDO Delta zondag 20 augustus nog weten.
Dat de dijk sterker blijkt dan gedacht, is goed nieuws voor onze huidige rivierdijken. Alleen al langs de IJssel en Vecht is er ongeveer 80 kilometer aan dijken met met achterliggende deklagen zoals in de Kamper testkering.
Miljoenen besparing
De test maakt dus duidelijk dat de deklaag achter de dijk bij hoogwater veel meer stabiliteit geeft dan tot nog toe is aangenomen. Daarmee kunnen honderden miljoenen euro’s worden bespaard op de verdere uitvoering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Het gaat 150 miljoen euro besparing op versterking van 25 kilometer rivierdijk.
Het roept ook de vraag op: Zijn de modellen waarop het Hoogwaterbeschermingsprogramma is gebaseerd, niet aan de voorzichtige kant? Ofwel: Steken we met elkaar niet teveel geld in dijkversterkingen, omdat de huidige rivierdijken meer stabiliteit bieden dan rekenmodellen ons doen geloven?