Een hoogwatergeul rond Zutphen moet de IJssel in de toekomst extra ruimte geven bij extreme waterstanden. Dat adviseert onderzoeksinstituut Deltares aan minister Madlener van infrastructuur en waterstaat.
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
Aanbevolen wordt in het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 opnieuw naar rivierverruiming bij Zutphen te kijken, stelt Deltares in een rapport. Gemeente Zutphen reageert verrast, maar niet meteen afwijzend op het voorstel.
Flessenhals
De IJssel vormt bij Zutphen een flessenhals, waardoor bij een extreem hoogwater in de rivier de stad gevaar loopt. Minister Maldener van infrastructuur en waterstaat zoekt het project Ruimte voor de Rivier 2.0 naar binnendijkse plekken voor de lange termijn om meer ruimte voor water als de Rijn onverhoopt 18.000 kubieke meter water per seconde ons land binnenbrengt.
Verhaal gaat verder onder de foto
Hoogwatergeul
Een hoogwatergeul bij Zutphen is mogelijk door de IJssel vlak na Cortenoever een aftakking te geven achterlangs de Hoven naar de Voorsterklei. Dat gebied zou in geval van nood kunnen worden ingezet als extra meestroomgeul van de IJssel, vergelijkbaar met de geul Veessen-Wapenveld. Het zou dan wel grotendeels vrij moeten blijven van woningbouw.
Dat idee stond aanvankelijk in de plannen voor Ruimte voor de Rivier, maar is destijds van tafel gehaald op verzoek van IJsselgemeenten Zutphen en Voorst.
Dit ontwerp voor een bypass bij Zutphen is in 2004 gemaakt door het Vista Landschapsontwerp in opdracht van de Stedendriehoek.
Verhaal gaat verder onder de afbeelding
Nu komt de bypass aan de westzijde van Zutphen weer op de radar in een rapport van onderzoeksinstituut Deltares over binnendijkse reserveringen in 2100 voor rivierafvoer als de IJssel uit de voegen barst.
Flessenhals
‘Een hernieuwde ruimtelijke reservering (bij Zutphen – red) is op z’n plaats’, adviseren onderzoekers van kennisinstituut Deltares aan de minister. Ze spreken van ‘een hydraulisch knelpunt’ ofwel een flessenhals, waardoor een extreme hoeveelheid water in de IJssel ertoe kan leiden dat de stad Zutphen onder loopt. Door het rivierwater in noodgevallen een bypass te geven, kan dat probleem worden voorkomen.
Verhaal gaat verder onder de foto
Het Deltares-rapport stelt: ‘De beschikbare ruimte voor rivierverruiming lijkt bij Zutphen nu onvoldoende, temeer als rekening wordt gehouden met een verdere toename van de hoogwaterafvoer door maatregelen in Duitsland of door voortgaande klimaatverandering. Aanbevolen wordt in het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 opnieuw naar rivierverruiming bij Zutphen te kijken.’ De ervaring leert dat zulke adviezen van het toonaangevende Deltares-instituut vrijwel altijd door de minister worden overgenomen.
De loop van de voorgestelde hoogwatergeul is niet willekeurig gekozen. Het sluit aan op een oude zijarm van de IJssel, waarvan nog altijd sporen in het landschap liggen.
Verhaal gaat verder onder de afbeelding
Voorsterklei
De Deltares-onderzoekers noemt het ‘opmerkelijk’ dat de binnendijkse reservering rond Zutphen is vervallen. Dat gebeurde na regionaal bestuurlijk verzet tegen de plannen voor Ruimte voor de Rivier in 2009. Tijdens de uitvoering van Ruimte voor de Rivier zijn bij Zutphen in Cortenoever en in de Voorsterklei een dijk landinwaarts gelegd en is de kade aan de stadszijde teruggelegd. Op die manier kreeg de IJssel meer ruimte.
Hoewel op de kaart de hoogwatergeul rond Zutphen werd geschrapt, liet toenmalig staatssecretraris Huizinga weten dat de ruimtelijke reservering hiervoor nog overeind bleef. Haar letterlijke tekst in een brief aan het stadsbestuur van Zutphen luidde in 2009:
Reactie gemeente Zutphen
IJssel-wethouder Sjoerd Wannet van gemeente Zutphen reageert verrast, maar niet meteen afwijzend op het advies van Deltares voor een hoogwatergeul bovenlangs de stad. ‘Voor de ontwikkeling en de groeiwensen van Zutphen is dit niet de meest wenselijke ontwikkeling’, zegt hij desgevraagd. ‘De Hoven willen we uitbreiden met 600 woningen. We staan niet te springen om een hoogwatergeul. Maar als we onze verantwoordelijkheid moeten nemen voor het geheel van de IJsselvallei, dan is dat bespreekbaar. We leggen graag alle opties op tafel in een gebied waar dat krap in het jasje zit qua ruimte. Als Zutphen vinden we het meest wezenlijk dat er voldoende water blijft stromen in de IJssel, zodat de rivier bevaarbaar blijft voor de scheepvaart.’