Rond de kerstdagen bereikte de IJssel de hoogste waterstand sinds 12 jaar. Vier persoonlijke waarnemingen wat kerst-hoogwater 2023 in de IJssel ons leert.
Door Wim Eikelboom/Geen dag zonder de IJssel
1. Luidt niet te vroeg de alarmbel
Uit verhalen in de media ontstond de indruk dat het hoogwater gevaarlijke vormen aannam. Dat zorgde voor een angstig gevoel alsof er een watersnoodramp naderde. Niets was minder waar. Met 7500 kubieke meter water per seconde op het hoogtepunt in de Rijn bij Lobith, was dit een aanvoer die zich 1x per drie jaar voordoet.
In de IJssel viel het hoogwater wat hoger uit, maar nog altijd niet in dramatische omvang. Twaalf jaar geleden stond de IJssel voor het laatst zo hoog. Toch ontstond af en toe de indruk dat de IJssel opzwol tot gevaarlijke proporties, omdat de berichtgeving het accent legde op een dreigende overstroming van Deventer.
Het toon aan dat ons nationale hoogwatergeheugen van korte duur is. Telkens opnieuw moeten we eraan herinnerd worden dat ondergelopen uiterwaarden een normaal verschijnsel zijn en dat onze dijken bedoeld zijn om te voorkomen dat het water landinwaarts stroomt. Vroegtijdig alarmisme is misplaatst. Slechts in uitzonderlijke gevallen is er sprake van veiligheidsrisico’s.
Verhaal gaat verder onder de foto
2. Hoogwater is een topattractie met een boodschap
Tienduizenden mensen namen rond de kerstdagen een kijkje bij het hoogwater van de IJssel. De kade van Deventer trok het meeste publiek na plaatsing van zandzakken op de IJsselkade. De dijken waren populair bij autotoeristen. Auto’s reden stapvoets. Soms was het hier en daar filerijden.
Vanuit het hele land ondernamen mensen een dagtochtje naar de IJssel. Het hoogwatertoerisme is helpend om het waterbewustzijn te vergroten. Het zien van de omvang en stromende kracht van rivierwater, draagt bij aan collectief zelfbewustzijn dat we wonen in Nederland Deltaland. Tegelijk voedt het ook een gezonde houding dat er niet te spotten valt met onze grote rivieren.
Verhaal gaat verder onder de foto
3. De rivier blijft verrassen
De IJssel verraste vriend en vijand met waterstanden die afweken van de voorspelling. De hoogwatergolf in de IJssel kwam tussen Deventer en Kampen bijna 40 centimeter hoger uit dan was berekend op basis van de Rijnaanvoer. Als aftakking van de Rijn voert de IJssel gemiddeld 13 tot 15% van het Rijnwater af naar het IJsselmeer.
Tijdens dit hoogwater zorgden de zijbeken (zoals Berkel en Schipbeek), Oude IJssel en Twentekanaal voor zoveel extra aanvoer, dat de waterstand hoger uitkwam dan ingeschat. Zowel Rijkswaterstaat als de waterschappen waren daardoor verrast.
Ook de stand van het IJsselmeer speelde een rol in verhoging van de waterstanden van de IJssel, met name stroomafwaarts tussen Zwolle en Kampen. Daar bleef de IJssel opvallend hoog door een hoge waterstand op het IJsselmeer, gecombineerd met een aanhoudende (noord)westenwind. Hierdoor stuwde de IJssel enige tijd op tot aan Zutphen.
Verhaal gaat verder onder de foto
4. Waterbeheer staat als een huis
Het kerst-hoogwater van 2023 liet zien dat ons waterbeheer uitstekend op orde is. De verantwoordelijke waterschappen Rijn en IJssel, Vallei en Veluwe en WDO Delta brachten hun crisiscommunicatie in stelling, stelden tijdig dijkwachten in en maakten vakkundig werk van hun wettelijke taak. Ook medewerkers van Rijkswaterstaat vervulden hun rol met verve.
De waterstaatkundige maatregelen om de IJssel meer ruimte te geven, zorgden voor vermindering van de overlast. Bij de IJsselkade van Zutphen waren geen problemen met hoogwater, omdat de IJssel vlak voor de stad meer ruimte heeft gekregen in de uiterwaarden van Cortenoever.
Kampen ondervond geen problemen, omdat de hoogwatergeul Reevediep ging meestromen. Reevediep is ten zuiden van Kampen aangebracht om de IJssel te ontlasten bij een waterstand van 1’50 meter NAP. Via een bocht voert het Reevediep een deel van het IJsselwater af via het Drontermeer en Vossemeer naar het Ketelmeer.
De hoogwatergeul van Veessen-Wapenveld werd nog niet in werking gesteld. Deze geul gaat pas meestromen als de waterstand in de IJssel plaatselijk op 5’65 meter is. De IJssel is berekend op 2400 kubieke meter water per seconde. Tijdens het kersthoogwater van 2023 stuwde 1200 kubieke meter rivierwater tussen de dijken van Westervoort naar Kampen. Het was slechts een voorproefje van wat ooit nog komen gaat.
Nieuwsgierig naar meer verhalen over de IJssel? Koop het boek ‘Geen dag zonder de IJssel’
dank voor attendering op jouw website.
als oorspronkelijk Zeeuw zat ik tijdens de stormvloed samen met mijn opa op het dak van de boerderij en zag de hond en koeien dood voorbij drijven. op mijn vraag of de Lieve Heer dat niet anders had kunnen doen kreeg ik een welverdiende oorvijg. het is hier in Twente voor mij af en toe te droog. als ik dat benauwend vind rijdt ik langs het Twente kanaal, dan langs de IJssel en ga vervolgens in Lobith kijken. als dat niet genoeg is weet ik al dat ik door moet rijden naar Kortgene om echt naar water te kijken…
Hoi Wim,
Mooie uiteenzetting Wim! En helemaal eens met wat je onder punt 1 schrijft.
Wij wonen ook binnendijks in Deventer en dit maken we vaker mee. Steeds gaf ik als reactie dat het water vooral opgestuwd wordt door de media. En dan het onderlopen van Deventer??
De Welle ca 6+ loopt onder ja, maar de binnenstad en ook ons huis (naast de toren bij MIMIK) ligt al 3M hoger!
Vroeger liep het water voor het plaatsen van de klepstuw via de gracht achterlangs naar station en de stad in maar dat is heel lang geleden.
Kortom zeg niet dat het nooit kan gebeuren maar Deventer kan het ook met meer water nog prima aan. Kort geheugen inderdaad.
Groet,
Kees Zwaan
De kribverlagingen in het Pannerdensch kanaal zijn gerealiseerd. Dat heeft (stilletjes) -na een decennia-lange discussie- de verdeling van water over de Waal enerzijds en IJssel en Nederrijn/Lek anderzijds verandert.
Kan die verrassing van 40% daar misschien door veroorzaakt zijn ?