In ooibossen langs de rivieren waarin de natuur het vanouds voor het zeggen heeft, speelt nu ook boomveiligheid voor mens en dier een rol. Hoe zit dat?
Tekst en foto's Wim Eikelboom/Rivierverhalen
Op een dikke schietwilg langs de Waal is een bordje bevestigd met de tekst: Deze boom gaat weg. Een QR-code verwijst naar de website van Team Rijntakken, een combinatie van aannemers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van de rivieroevers.
‘We bereiden ons groen onderhoud zorgvuldig voor. Dat doen we door omwonenden en gebruikers te informeren en door bordjes met QR-codes te plaatsen op bomen die gerooid moeten worden’, meldt Team Rijntakken. Tot nog toe werden er echter vrijwel nooit bomen gerooid in een ooibos. Waarom nu wel?
Oerbossen
Ooibossen in de uiterwaarden van de grote rivieren zijn de enige oerbossen van ons land. Bomen mogen hier spontaan groeien zoals ze willen. De schietwilgen en populieren kunnen omvallen en blijven liggen. Het zorgt voor een waar wildernisgevoel, dat je vrijwel in geen enkel bos in Nederland aantreft.
Er komt geen kettingzaag aan te pas. Althans, op veel plekken niet.
Rijkswaterstaat heeft het onderhoud en natuurbeheer van alle uiterwaarden van de grote rivieren uitbesteed aan aannemerscombinaties.
Langs de Maas noemen ze zich Maaskracht. Langs de IJssel gaat het om IJsselwaarden (Dura Vermeer en Brunel) en langs de Waal, Nederrijn, Lek en Merwede werken Van Oord, Rebel en Witteveen+Bos samen als Team Rijntakken.
Boomveiligheid
In opdracht van Rijkswaterstaat spelen daarin ook ‘zorgplicht op staatsgronden’ en ‘boomveiligheid’ een rol. Het nieuwe uitgangspunt is niet langer dat bomen hun gang mogen gaan, maar dat bomen veilig moeten zijn voor mens en dier.
Dat past in het voorzorgsdenken van de overheid, waarin – uit vrees voor schadeclaims – alle mogelijke kansen op schades zoveel mogelijk worden uitgebannen. Als reden wordt opgegeven dat de uiterwaarden drukker zijn geworden met bezoekers, dus dat de kans op ongelukken met bomen groter is. Het voorzichtige veiligheidsdenken heeft het ooibos bereikt, althans daar waar fiets- en wandelpaden het ooibos doorkruisen.
Verhaal gaat verder onder de foto
Aannemers laten voortaan alle bomen in de uiterwaarden van Rijkswaterstaat inspecteren middels een boomveiligheidscontrole. Het gaat om bomen maximaal 30 meter van de openbare weg. Als er kans is op omvallen of uitval van takken, wordt de boom gekapt.
Ook worden uit voorzorg zieke bomen verwijderd uit bosranden van ooibos, om te voorkomen dat de bomen bij hoogwater in de rivier gaan drijven. Dat kan nadelig zijn voor de scheepvaart.
De natuurlijke dynamiek in ooibossen wordt hiermee zijdelings aan banden gelegd. Opnieuw een bewijs dat we in ons land moeilijk overweg kunnen met publiek toegankelijke natuur waarin natuurlijke processen het voor het zeggen hebben.