In het natuuronderhoud langs de IJssel, kiest Rijkswaterstaat in de uiterwaarden van Zwolle voor de botte bijl. Daar heeft Rijkswaterstaat achteraf spijt van.
Door Wim Eikelboom/Geen dag zonder de IJssel
Op de website van Rijkswaterstaat verschijnt op 13 augustus de mededeling dat de week erop een groene onderhoudsronde begint langs de IJssel en het Zwarte Water. Dat betekent dat op diverse plekken langs de oevers struiken, bomen, struweel en andere begroeiing wordt weggehaald. Van Westervoort tot Kampen. In totaal gaat het minimaal om 7,5 hectare, wat neerkomt op een oppervlakte van 11 voetbalvelden. Het overzicht met de precieze plekken en werkzaamheden ontbreekt.
Verhaal gaat verder onder de foto
Botte bijl
In de uiterwaarden van Schelle en Oldeneel bij Zwolle neemt Rijkswaterstaat het onderhoud met de botte bijl ter hand. Maar liefst 30 hectare natuur in de uiterwaarden is geklepeld, een grove vorm van maaien. Bij klepelen wordt alle begroeiing afgeslagen en fijn gehakseld. De gehakselde vegetatie blijft als compost achter.
De Schellerwaarden zijn eigendom van Rijkswaterstaat. In deze uiterwaard is het natuurbeheer niet overgedragen aan Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten, maar wil Rijkswaterstaat het in eigen hand houden.
Verhaal gaat verder onder de foto
Brandnetels
Klepelen is een snelle, makkelijke en goedkope oplossing; een paardenmiddel in natuuronderhoud. Volgens natuurexperts leidt deze methode tot verruiging van de begroeiing, met meer kans op bramen en brandnetels. Om die reden is Rijkswaterstaat gestopt met het klepelen van wegbermen.
Voor stroomdalflora in de uiterwaarden is klepelen zeer ongunstig. Boswachters van natuurorganisaties spreken hun verbazing uit over deze ingreep in de Zwolse uiterwaarden, die volgens hen onkunde laat zien in natuurbeheer door Rijkswaterstaat.
Verhaal gaat verder onder de foto
Bij de snoeiwerkzaamheden verdwijnen schuil- en broedplekken voor vogels. Ook winterse beschutting voor insecten is weggemaaid, evenals de wintervoorraad aan zaadknoppen voor vogels. Natuurplatform Zwolle heeft bij Rijkswaterstaat een klacht ingediend over het drastisch kaal maken van de uiterwaarden.
Vegetatielegger
Als motivering voor het snoeiwerk gebruikt Rijkswaterstaat formuleringen die zwaar zijn aangezet. Zoals deze: ‘Op verschillende locaties is de begroeiing op dit moment te dicht of te hoog geworden, waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan bij hoogwater. Het groen wordt weggehaald daar waar dit in de stroombaan van de rivier ligt en hierdoor een opstuwend effect van het water hebben.’
Feitelijk is het zo dat de begroeiing wordt weggehaald waar het niet in overeenstemming is met de zogeheten Vegetatielegger. Dat is een model van Rijkswaterstaat om te bepalen waar en hoe hoog begroeiing mag zijn in uiterwaarden met het oog op vrije doorstroming als de rivieren buiten de oevers treden.
Verhaal gaat verder onder de foto
De stelligheid dat begroeiing per definitie een opstuwend effect heeft, wordt betwist door onafhankelijke hoogwaterexperts. Rijkswaterstaat heeft al verschillende keren het advies gekregen om te stoppen met rigoureus snoeien in Natura 2000-gebieden van de uiterwaarden. Want natuurwaarden moeten het ontgelden van de eisen aan hoogwaterveiligheid.
Verhaal gaat verder onder de foto
IJsselwaarden
Het onderhoud van de uiterwaarden heeft Rijkswaterstaat uitbesteed aan IJsselwaarden, een combinatie van de bedrijven Dura Vermeer en Brunel. Die laten het daadwerkelijke onderhoud over aan aannemers die zij inhuren. Volgens IJsselwaarden houdt een ecoloog in het oog in hoeverre beschermde dieren en planten gevaar lopen. Want alle snoeiwerkzaamheden vinden plaats in Natura 2000-gebieden, leefgebieden van beschermde planten en dieren. Mede daarom wordt het een ‘waardengedreven’ onderhoudscontract genoemd.
Verhaal gaat verder onder de foto
Rijkswaterstaat hoeft geen formele vergunningprocedure te doorlopen voor deze werkzaamheden, die rechtstreeks vallen onder de Waterwet. Daardoor is het voor inwoners van de IJsselvallei onmogelijk om te weten waar en wanneer het snoeiwerk plaatsvindt; laat staan bezwaar te maken. Er is alleen afstemming geweest met grondeigenaren om met materieel over andermans erf te rijden om de oevers te bereiken.
De gebrekkige communicatie met inwoners van de IJsselvallei is des te opmerkelijker, omdat bij IJsselwaarden en Rijkswaterstaat (team uiterwaarden) diverse omgevingsmanagers werken. Ook is door Rijkswaterstaat een extern communicatie-marketingbureau ingehuurd met het oog op werkzaamheden in de uiterwaarden.
Overzicht snoeiwerkzaamheden
Dit is het overzicht van de snoeiwerkzaamheden in het najaar van 2024 langs de IJssel, dat op verzoek beschikbaar is gesteld aan Rivierverhalen:
Maaskracht
De gebrekkige inzichtelijkheid in het snoeiwerk langs de IJssel staat in groot contrast met dezelfde type werkzaamheden langs rivier de Maas. Langs de Maas is de combinatie Maaskracht verantwoordelijk voor het onderhoud. Maaskracht is een bundeling van verschillende familiebedrijven uit het zuiden van het land. Op een website geeft Maaskracht inzicht welk onderhoud plaatsvindt op welke plaatsen en tijden. Dat ziet er zo uit:
