Langs de grote rivieren is de oprukkende Japanse duizendknoop een groeiend probleem. Met name de oevers van de Grensmaas zijn zo zwaar besmet met deze exotische woekerplant, dat niet langer bestrijding, maar beheersing ervan het adagium is.
Door Wim Eikelboom/Rivierverhalen
“Het is echt heel extreem en vrij hopeloos”, verzucht boswachter Joris Hurkmans van Natuurmonumenten in Limburg. Hij is verantwoordelijk voor de bestrijding van exoten in de natuurgebieden van zijn organisatie in Midden-Limburg. Jeroen ziet hoe de Japanse duizendknoop kilometers oevers bedekt van de natuurlijke Grensmaas tussen Maastricht en Maasbracht.
“Met elk hoogwater komen er wortelstokken en stengels mee van uit Frankrijk en België. Die komen terecht tussen de stortstenen in de steile oevers en kunnen daar naar hartenlust groeien.” De groeiplekken op steile oevertaluds tussen grove stenen maakt de bestrijding vrijwel onmogelijk. “Er is bijna niet bij te komen met machines”, zegt Hurkmans.
Bevers
In de natuurgebieden van Natuurmonumenten in de Grensmaas kiest de beheerorganisatie voor een gerichte aanpak op zandbanken. De rest laat Hurkmans zitten. “Met vrijwilligers uit dorpen houden we zandbanken schoon van duizendknoop. We steken bij Meers en Nathoven de jonge scheuten uit met een giek of met een graafmachinetje. Zo houden we het behapbaar.”
Verhaal gaat verder onder de foto
Bevers lusten ook duizendknoop, maar hun knaagwerk zet geen zoden aan de dijk. “Hier en daar zien we kleine kaalslag in de duizendknoop met dank aan bevers. Het is geen doen om deze invasieve plant onder controle te houden.”
Bestrijding
Ook bij Rijkswaterstaat baart de duizendknoop de meeste zorgen van alle invasieve plaagplanten. “Relatief veel aandacht, tijd en geld gaat naar de Aziatische duizendknopen”, laat een woordvoerster weten. “Uit waterkerende dijken verwijderen we altijd de duizendknoop, vanwege mogelijke erosie in het winterhalfjaar. Rijkswaterstaat gebruikt hierbij nooit gif.”
Langs de Waal, IJssel en Nederrijn zijn de concentraties duizendknopen relatief gering. Daar is het mogelijk de woekerplanten gericht op te ruimen. “We hebben op diverse plekken langs de Rijntakken successen geboekt met de aanpak van Japanse duizendknoop door deze om de paar weken weg te schoffelen, waardoor de plant uitput. Hiervoor is een lange adem nodig, maar het is wel effectief. In de Rosandepolder langs de Nederrijn hebben we enkele grotere complexen met Japanse duizendknoop. Met name langs de Maas in Zuid-Limburg is deze exoot een probleem.”
Beheersing
Volgens Rijkswaterstaat gedijt de duizendknoop extra goed door opwarming als gevolg van veranderend klimaat. Een aanpak voor het bestrijden en uitroeien van de duizendknoop langs de Grensmaas is er niet. Uit pragmatische overwegingen kiest Rijkswaterstaat voor beheersing. “Er zijn exoten die zo algemeen en weid verspreid zijn, dat bestrijding tegen redelijke kosten niet mogelijk is. Dan is beheersing de beste optie. Daarmee voorkomen we verdere verspreiding en schade aan vaarwegen, sluizen en gemalen.”
Verhaal gaat verder onder de foto
Voor een gericht plan van aanpak ligt de bal bij de provincies, vindt Rijkswaterstaat. “Zij hebben als bevoegd gezag in natuurbeheer wettelijk de taak plannen voor bestrijding en beheersing in het eigen gebied op te stellen. Zij voeren regie. Actie is ook nodig van andere organisaties zoals waterschappen, natuurterreinbeheerders en gemeenten. Rijkswaterstaat is niet dwingend gehouden aan de regionale plannen.”
Dit artikel verscheen eerder in H2O Magazine.