Voor het eerst IJssel wild zwijn in Zwolle

In de uiterwaarden van de IJssel in Zwolle is eind 2021 een wild zwijn gesignaleerd. Het dier is vanaf de Veluwe de IJssel overgezwommen.

Tekst en beeld Wim Eikelboom

De bewijzen van het IJssel-zwijn zijn vastgelegd op een wildcamera van otterspeurder Johan Spinder. Hij kon zijn ogen niet geloven toen hij zijn camerabeelden bekeek. ‘Ik zag ineens een varken voorbij sjokken op een plek waar ik een otter had verwacht.’ Het wilde zwijn schuurt zich aan een boomstam en loopt even later rustig langs .

Verhaal gaat verder onder het filmpje

Het gaat om een keiler. In de uiterwaarden zijn ook wroetsporen en keutels van het IJssel wilde zwijn gevonden.

Verhaal gaat verder onder de foto:

De precieze verblijfplek van het zwijn is aanvankelijk stilgehouden. Het zwijn is voor het eerst gesignaleerd ter hoogte van de Hanzeboog tussen Hattem en Zwolle. Naderhand is het dier vastgelegd in de buitenwaarden van Oldeneel, een afgesloten natuurreservaat van Staatsbosbeheer.

Verhaal gaat verder onder de foto:

Hattemer Poort

‘Ik vind dit heel bijzonder’, reageert ecoloog Mark Zekhuis van Landschap Overijssel op het IJssel wild zwijn. Hij vermoedt dat het dier via de Hattemer Poort naar Overijssel is overgestoken. De Hattemer Poort is een natuurlijke doorgang om groot wild vanuit de Veluwe naar de uiterwaarden van de IJssel te leiden. ‘De uiterwaarden zijn eigenlijk het ideale biotoop voor een wild zwijn. Een everzwijn is meer een moerasbewoner dan liefhebber van droge bossen.’

De uitspraken van Zekhuis worden ondersteund door de melding van een natuurliefhebber uit Hattem die afgelopen tijd pootafdrukken van wilde zwijnen vond bij de Wiessenbergse Kolk, buitendijks in Hattem. Via deze kolk kan het everzwijn makkelijk de Hoenwaard en de IJssel bereiken.

Overijssel wil geen wilde zwijnen

De kans is groot dat het dier zijn overtocht over de IJssel met de dood moet bekopen. In Overijssel geldt namelijk de afspraak dat alle wilde zwijnen mogen worden afgeschoten omwille van de verkeersveiligheid en de veeveiligheid. Dat heet de nulstand. In heel Overijssel mogen jachthouders het hele jaar door wilde zwijnen schieten.

Volgen Zekhuis is er een kans dat het wilde varken ontkomt aan het jachtgeweer. ‘Om ‘m te kunnen schieten heb je formeel toestemming nodig van de grondeigenaar. Als zo’n beest een zwervend bestaan leidt is dat heel moeilijk.’

Wildbeheereenheid IJsselstreek

Jagers van de wildbeheereenheid IJsselstreek Salland zijn op de hoogte gebracht van de aanwezigheid van een everzwijn in de IJsselvallei. Het gaat om jagers tussen Deventer en Zwolle. Er zal niet gericht jacht worden gemaakt op het dier, zegt een woordvoerder. ‘We mogen ‘m alleen bij daglicht schieten. En we mogen ‘m ook niet bejagen in Natura2000-gebieden en reservaten van Staatsbosbeheer.’ Een groot deel van de uiterwaarden langs de IJssel is Natura2000-gebied.

Hij acht de kans aanwezig dat het wilde zwijn terugzwemt naar de Veluwe. ‘Zo’n dier wil voedsel, rust en dekking. Als dat niet te vinden in aan de Overijsselse kant van de IJssel, gaat ‘ie weer de hort op. Er zijn veel wilde zwijnen op de Veluwe en er zijn heel weinig eikels dit jaar. Dus misschien dat dit varken vanwege voedseltekort de oversteek heeft gemaakt.’

Met name in Twente (Engbertsdijkvenen) komen wilde zwijnen voor die vanuit Duitsland naar Overijssel trekken. Voor zover bekend is 20 jaar geleden een wild zwijn de IJssel overgestoken naar Salland. Die is kort daarna gedood door een jager.

Dit is het overzicht van geschoten wilde zwijnen in Overijssel tussen 2014 en 2018 (bron: Faunabeheerplan Overijssel)

Dit is een kaartje uit de Atlas van Zoogdieren in Overijssel, waarin staat aangegeven waar het wilde zwijn in de provincie voorkomt:

Provincie: niet actief bejagen IJssel zwijn

Update 29 november: De provincie Overijssel laat weten dat voor het grondgebied van Overijssel geen nulstand geldt voor wilde zwijnen, maar een zogeheten nul-schadebeleid. ‘Dat wil zeggen dat we de populatie zo klein mogelijk houden om zoveel mogelijk schade aan gewassen te voorkomen. We willen geen Veluwse toestanden’, aldus de provinciewoordvoerder. ‘De IJssel is normaal gesproken een natuurlijke barriere tussen ons en de Veluwe. In Twente is dat anders, daar komen de zwijnen uit Duitsland.’

Het overgestoken IJssel-zwijn zal niet actief worden bejaagd, verzekert hij. ‘Zolang het dier in een natuurgebied verblijft is er niks aan de hand.’

Lees hier een opiniebijdrage van Wim Eikelboom over het IJssel-wild zwijn, dat hij Maarten noemt (naar de bekende open water zwemmer Maarten van der Weijden)

Update: Maarten doodgeschoten door toezichthouder provincie

Everzwijn Maarten is maandag 13 december bij een binnendijkse kolk doodgeschoten door Harold van Gerrevink, toezichthouder jacht bij de provincie Overijssel. Dat is opmerkelijk, want Van Gerrevink is ook degene die verantwoordelijk is voor het wildbeleid van provincie Overijssel en die beloofde dat er niet actief op het dier gejaagd zou worden. Hij ging tot afschot over nadat waterschap WDO Delta melding had gemaakt van nieuwe wroetplekken in de IJsseldijk. Volgens de provincie en het waterschap zorgde het everzwijn voor ‘onacceptabele schade aan de primaire waterkering, waardoor bij hoog water risico ontstaat op uitspoeling’.