Voor het eerst sinds lange tijd is eind 2021 een wild zwijn bij Zwolle opgedoken die de IJssel is overgezwommen. Het everzwijn drukt ons met zijn snuit op onze natuurdilemma’s.
Tekst en beeld Wim Eikelboom/Rivierverhalen
We noemen hem Maarten, naar open water-zwemmer Maarten van der Weijden. Zwijntje Maarten is vermoedelijk een jong mannetje dat op zoek is naar nieuw leefgebied. Hij waagde een zwemtocht naar Overijssel en verruilde de Veluwe voor de oevers van de IJssel.
Ruim een week struinde hij in een natuurgebied met moeras, riet en wilgenbosjes ter hoogte van Oldeneel. Het is ideaal biotoop voor het everzwijn, want eigenlijk zijn wilde zwijnen meer moeras- dan bosbewoners. Maarten leefde er samen met de bever, otter, vos en ree.
Verhaal gaat verder onder deze beelden van de wildcamera
Niet gastvrij
Zodra het nieuws bekend wordt dat er een everzwijn struint in de uiterwaarden van de IJssel, schieten jagers in hun alarm-modus. In het app-groepje van de wildbeheereenheid IJsselstreek Salland gaat meteen een berichtje rond dat er een wild zwijn is gesignaleerd. Een zwijn in de IJsselvallei is vrij uniek en jagers willen dat graag zo houden.
Wilde zwijnen komen in Overijssel het meest voor in Twente, waar ze vanuit Duitsland de provincie in trekken. Elders in Overijssel zijn everzwijnen zeldzaam. Want Overijssel is niet gastvrij voor everzwijnen. En dat is eigenlijk heel vreemd. Want afgelopen jaren is in de natuur de loper uitgerold voor wilde zwijnen en edelherten. Vanuit de Veluwe is voor vele miljoenen een natuurcorridor aangelegd, zodat grofwild via de IJssel naar Overijssel kan komen.
De IJssel vormt een natuurlijke barrière voor wilde dieren. Maar zowel everzwijnen als edelherten, reeën en ook wolven zijn stuk voor stuk uitstekende zwemmers.
Faunabeheerplan
Toch is het provinciaal beleid voor wilde zwijnen in Overijssel op z’n zachtst gezegd weinig natuurvriendelijk. Sterker nog: het is jachtgestuurd faunabeleid. Voor zowel edelhert als wilde zwijn geldt dat ze ‘opgeruimd’ mogen worden door jagers.
Dat zit zo: In Overijssel is een Faunabeheerplan van kracht waarin staat dat wilde zwijnen en edelherten worden gedoogd mits ze geen onacceptabele schade (aan landbouwgewassen) veroorzaken, het autoverkeer onveilig maken en dierziektes overbrengen. Dat Faunabeheerplan is opgesteld door de provincie Overijssel in samenspraak met grondeigenaren, landbouworganisaties, natuurorganisaties en wildbeheereenheden.
Vrij vertaald komt het erop neer dat jagers in wildbeheereenheden altijd 1 van deze argumenten aangrijpen om een Overijssels wild zwijn te schieten als ze een exemplaar voor de loop krijgen. Het afschot is overal in de provincie overdag toegestaan. Behalve in natuurgebieden, tenzij de natuurorganisatie ermee instemt. Ook mogen jagers in Twente – waar regelmatig wilde zwijnen vanuit Duitsland de grens oversteken – nachtzichtkijkers gebruiken op hun geweer.
Verhaal gaat verder onder de foto:
Wroeten
IJssel-zwijn Maarten heeft zichzelf niet populair gemaakt door in de rivierdijk te wroeten, op zoek naar voedsel. De graszode van de dijk is de beschermlaag die intact moet blijven. Het waterschap reageerde paniekerig en sprak over ‘vernielen van de dijk’. Daardoor kwamen ambtenaren op het provinciehuis ook meteen in actie en is de kans groot dat Maarten een dezer dagen het loodje legt. Heel wonderlijk als je weet dat het waterschap als missie heeft om meer samen te werken met de natuur.
Lastpost
Het laat zien dat we in Overijssel niet goed raad weten met het wilde zwijn. Op papier vinden we het een verrijking van de natuur. In werkelijkheid zien we het dier vooral als lastpost en is ‘ie vogelvrij voor jagers. Begrijpelijk, als je kijkt welke verwoestingen zwijnen kunnen aanrichten op akkers of weilanden. Anderzijds is het spijtig, want er zijn genoeg natuurreservaten in onze mooie provincie met ooibossen en moerassen die ideale leefgebieden vormen voor wilde zwijnen. Geef het everzwijn en het edelhert een kans om zich te vestigen in Overijssel. Voor veel natuurgebieden zou het een aanwinst zijn. En voor wandelaars is het altijd een sensatie als grofwild het pad kruist.
Zwolle, 4 december 2021 – Wim Eikelboom
Update: Maarten doodgeschoten door ambtenaar provincie
Everzwijn Maarten is maandag 13 december 2021 door een jager doodgeschoten in het natuurreservaat langs de IJssel. Opmerkelijk genoeg ging het niet om een jachthouder uit de regio, maar om Harold van Gerrevink, toezichthouder jacht en wilde zwijnen bij provincie Overijssel.
Van Gerrevink handelde zonder afstemming met plaatselijke jachthouders. Hij nam het zwijn op de korrel nadat waterschap WDO Delta melding had gemaakt van nieuwe wroetplekken in de IJsseldijk. De wroetplekken ontstaan als het everzwijn vreten zoekt in graszoden.
Volgens provincie Overijssel en het waterschap zorgde het everzwijn voor ‘onacceptabele schade aan de primaire waterkering, waardoor bij hoog water risico is op uitspoeling’. Het everzwijn verbleef twee weken in het Zwolse natuurreservaat langs de IJssel, nadat het was overgezwommen vanaf de Veluwe. Het zwijn is gedood bij een kolk aan de binnendijkse zijde van de dijk.
